|
 Gebelik tanısı nasıl konulur?
Gebelik tanısının konulması günümüzde artık çok kolaydır. Çok kolay ulaşılabilecek gebelik testleri en ücra köşeye kadar yayılmıştır Bu testler uygun şekilde kullanıldığında oldukça iyi sonuçlar vermektedir.
Gebelikte en hassas ve en erken yanıt veren test b HCG tayinidir. Normal gebelikte fertilizasyondan (döllenme) sekiz gün sonra salgıla nmaya başlar.
Günümüzde gebelik, anne karnında dokuzuncu gün gibi oldukça erken bir dönemde saptanabilmektedir.
Bu hormon, ani bir şekilde yükselir ve yaklaşık 1,5- 2 günde iki katına çıkar.
Atlayan adetin ilk günü bu düzey genellikle 100 miu/ml'yi aşar (5 miu/ml'nin altındaki değerler negatiftir). Annenin böbrek fonksiyonları normalse idrar HCG düzeyleri kan ile orantılıdır. Gebeliğin idrarda saptanması, kanda saptanması kadar geçerlidir. Gebelik testlerinin doğruluk oranı nedir ve ne zaman yapılmalıdır?
Gebelik testleri, kanla yapılan gebelik testleri ve idrarla yapılan gebelik testleri olmak üzere iki gruba ayrılırlar.
Kanla yapılan gebelik testleri, annenin beklenen adetinden bir hafta öncesine kadar pozitif sonuç verebilirler.
Fakat idrarla yapılan gebelik testlerinden doğru sonuç alabilmek için en erken beklenen adet tarihinin gecikmesinden yaklaşık bir hafta sonra gebelik testi uygulanmalıdır.
Uygulanma şekilleri ve zamanları farklıdır, fakat her iki test türü de oldukça güvenilirdir.
1960'lı yıllardan beri anne kanında HCG varlığını saptayabilmek için çeşitli biyolojik testler yapılmaktadır ve bu işlem günümüzde hızlı ve pratik bir hal almıştır. Hastaların evlerinde kendi kendilerine uygulamada hiçbir zorluk çekmeyeceği, herhangi bir eczaneden kolaylıkla alabileceği bu gebelik testlerini uygulamak da birkaç dakikadan daha uzun süre almamaktadır. Hasta gebelik işaretlerini beklemeden, kolaylıkla ve hızla doğru sonuçlar alabilmektedir. Tahmini gebelik bulguları nelerdir?
Tahmini gebelik bulguları, temel olarak hamile kadının bazı sübjektif belirtilerine ve doktorların bazı objektif bulgularına dayanır. Hamile kadında görülen bazı sübjektif bulgular:
- Bulantı ve kusma, değişik gıdaları yeme isteği (aşerme)
- Sık idrara çıkma
- Yorgunluk, halsizlik, uyku isteği
- Bebek hareketlerinin hissedilmesi
- Adetin kesilmesi
- Akıntıdaki değişiklikler
- Memelerde dolgunluk, hassasiyet
- Ciltte değişimler Kesin gebelik kanıtları nelerdir?
Ultrasonografi (VSG)'de fetüsün görüntülenmesi:
Normal gebeliklerde beklenen adet gününün üzerinden bir hafta geçtikten sonra USG ile gözlemlenebilir. Uterus içinde bir halka ya da dairesel bir yapı olarak izlenir. Bu görüntüye gebelik kesesi (gestasyo-ııel kese) denilir. 7-8. amenore haftasında (son adetin üzerinden geçen süre) kese içerisinde fetüse (bebek) ait görüntüler alınır. Fetüsün kalp aktivitesi izlenebilir. Fetal kalp atımlarının saptanması ne zaman olur?
Erken tanı konulamamış gebeliklerde annenin kalp ritminden farklı atımların saptanması ile tanı konulabilir. Doppler etkisinden faydalanılan aletler son adetin üzerinden 11-12 hafta geçtiğinde fetal kalp atımını saptayabilirler. Ultrasonografide transvajinal 5-6. haftada, karından bakıldığında da 7-8. haftada izlenebilir. Fetoskop denilen daha basit bir aletle de 17-18. haftada dinlenebilir. Fetal hareketlerin algılanması ne zaman olur?
İlk gebeliklerde genellikle 20. haftadan sonra hissedilebilir. Birden fazla gebelik geçirenler, 18. haftadan itibaren hissedebilirler. Gebelik yaşı nedir?
Gebelik yaşı, son adet tarihinin ilk günü başlangıç kabul edilerek geçirilen süredir. Fetal yaş ise; döllenmeden itibaren hesaplanan rallini içi bebek yaşıdır. Bu süre gebelik yaşından 2 hafta daha kısadır. Bu süreyi daha çok embriyologlar kullanır.
Normal gebelik süresi ne kadardır?
Normal gebelik süresi; 280 gün = 40 hafta = 9 ay 10 gün =10 lunar aydır. Tahmini doğum tarihinin hesaplanması (TDT):
Naegele formülü denilen, çok yaygın bir formülle hesaplanır. Son adet tarihinin ilk gününe 7 gün eklenir ve aydan 3 ay geri gidilir. Bu tahmini bir tarihtir. 15 gün önce veya sonra olabilir. Gebelik takibinin amacı nedir?
Gebelik takibinin diğer bir adı da doğum öncesi bakımdır. Doğum öncesi bakımın amacı, hamile kadının önceden geçirmiş olduğu bir hastalığın erken tanısı kadar, sağlıklı bir gebenin bu gebeliği esnasında ortaya çıkabilecek bir hastalığın da zamanında teşhis edilebilmesi-dir. Doğum öncesi bakımda ideal olan hamilelik düşünen bir kadının hamile kalmadan hekime başvurmasıdır. Her ne kadar gebelik fizyolojik bir olay ise de gebelerin %5-20'sinde anne veya bebeğin sağlığını tehdit eden bir olayla karşılaşılabilir. Antenatal (doğum öncesi bakım) takipte önlenmeye çalışılan bebeğe ait riskler nelerdir?
- Fetal ölüm
- Gelişme geriliği (intrauterin gelişme geriliği)
- Erken doğum eylemi
- Doğumda fetal distres (bebeğin oksijensiz kalması)
- Doğumdan hemen önce ve doğumda oksijensizlik
- Doğumdan sonra gelişimsel bozukluklar
- Doğuştan olan anormallikler Gebe takibi nasıl yapılmalıdır?
Doğum öncesi bakımın önemi, son yıllarda daha iyi anlaşılmıştır. Gebelik fizyolojik bir olaydır, ancak gebeliklerin %5-20'sinde anne ile bebeğin sağlığını tehdit eden patalojik bir olayla karşılaşılır. Doğum öncesi bakımın amacı, sağlıklı bebek ve anne oranlarının artmasıdır.
Gebe olduğunu düşünen bir kadının ilk muayenesinde yapılması gerekenlerin belirlenmiş standartları vardır. Hamile kalmış bir kadının, doktorunu mümkün olduğunca erken görmesinde fayda vardır. Bir risk durumu yoksa, hamile kadın 28. haftaya kadar her 4 haftada bir, 36. haftaya kadar her 2 haftada bir, son ay; her hafta doktoru tarafından görülmelidir. Antepartum vizitlerde, annenin:
- Şikayetleri öğrenilir
- Tansiyonu ölçülür
- Kilosuna bakılır
- Rahim büyüklüğü ve rahimin büyüme hızı tayin edilir.
Hamile kadın ilk müracat ettiğinde;
- Öyküsü alınır: geçmiş gebelikleri ve hastalıkları, ailesi hakkında ayrıntılı bilgi alınır, aşağıdaki laboratuar tetkikleri yapılır:
- Tam kan sayımı
- Tam idrar tahlili İdrar kültürü Kan grubu
• Bazı mikrobik hastalıkların taranması (cinsel yolla geçen hastalıkların taranması)
- Tiroit hormonlarının taranması
- Hasta eğitimi: genel yaşamla ilgili aktiviteler tavsiyeler verilir. Son adet tarihine göre eğer bilinmiyorsa ultrasonografi ile ölçülerek
tahmini doğum tarihi hesaplanır.
Antepartum takipte hangi araçlar kullanılır?
- Ultrasonografi
- Doppler
- Fetal kalp atışlarının dinlenmesi
- Fetal akciğerin gelişmişliğini gösteren testler
- Fetüsün genetik bozukluklarını gösterebilecek bazı özel testler
Gebelikte ilk kontrolden sonra;
11- 14. hafta arasında
NT (fetüsün ense kalınlığının ölçülmesi),
ikili test yapılması (anne kanında) bu test Down sendromu ve çeşitli anomalileri taramada son yıllarda gelişmiş olan değerli bir testtir.
15- 20. hafta
Anne serumundan AFP taraması ve eğer ikili test yapılmamışsa üçlü test yapılması (bu testler de anomali taraması içindir). 24- 28. hafta
Gebelik şekeri (gestasyonel diabet) taraması. 28. hafta
Rh (-) hastalarda antikor taraması ve eğer gerekirse anneye anti D yapılması 36. haftadan sonra
Her hafta NST (non-stress test) yapılması olarak özetlenebilir. Gebelikte genetik hastalıkların teşhisi nasıl yapılır?
Anne karnında yumurta ve sperm hücrelerinin birleşmesiyle oluşan embriyonun sağlıklı oluşmasını yönlendiren yapılar kromozomlardır. Kromozomlar, üzerlerinde insanın değişik özelliklerini veren genleri taşırlar. Bu kromozom ve genlerdeki sapmalar, değişiklikler genetik hastalıklara yol açar. En yaygın görülen kromozom anomalileri, kromozom sayısındaki anormalliklerdir. Kromozom yapısının bozulmasına da nadiren rastlanır.
Kromozom sayı anormallikleri (anöploidiler) prenatal tanıda belirlenebilen genetik bozukluklardır. Prenatal tanının asıl amacı fetal kromozom bozukluklarının yakalanabilmesidir.
Down sendromu, canlı doğan bebeklerde en çok görülen kromozom anomalisidir. Görülme oranı 1/700 (yedi yüzde bir)'dir.
Normal insanda, 46 kromozom bulunur.
Down sendromlu kişilerde 47 kromozom bulunur.
Ne zaman Down sendromu için tarama yapılır? Güvenilirliği nedir?
Gebeliğin 11-14. haftaları arasında yapılan biokimyasal ve ultraso-nografik testler bu hastalığı tanımamıza yardım eder.
11 - 14- haftaları arasında fetüsün NT ölçümü (ense kalınlığı) yapılır.
Anne kanında biokimyasal olarak PAPP A ve free HCG denilen iki madde bakılır.
Bu bulgulara göre, %85 doğrulukla anomali taraması yapılır.
Şu andaki en güvenilir test, kombine testtir.
Gebeliğin 2. üç ayında 16- 19. haftalar arasında üçlü test yapılır.
Bu testte de anne kanında Beta-HCG, AFP, estriol denilen üç madde bakılır.
Anne yaşıyla kombine edildiğinde,%69'luk bir doğruluk değeri vardır.
Bu her iki testte de, yanlış pozitiflik (sağlam olduğu halde hasta gibi çıkması) oranı %5'tir.
Bu da amniyosentez (bebeğin içinde bulunduğu sıvıdan örnek alıp buradaki hücrelerden genetik test yapılması) oranım artırmaktadır. Bu nedenle son yıllarda entegre test ve dörtlü testler geliştirilmiştir. Son zamanlarda en kabul edilen test, entegre testtir.
Hastanın gebeliğinin ilk üç ayında bu testleri yaptırma şansı olmamışsa, yapılacak en iyi test dörtlü testtir.
Üçlü teste inhibin A adlı bir madde daha ilave edilir, down sen-dromunu taramada hassas bir testtir. Anne yaşı risk oluşturur mu?
Genç bir kadında risk, 1/1500'dür.
48 yaşında bir kadında risk 1/10'dur.
15- 25 yaş arası ise risk aynıdır.
35- 40 yaş arası risk 4 kat,
40- 48 yaş arasında risk 10 kat artar.
35 yaş sınırı tartışmalı olsa da, halen kabul edilmektedir. Negatif test ne demektir?
Bu testlerin negatif çıkması, bebek etkilenmemiş demektir.
Pozitif test ne demektir? Güvenirliği nedir?
Testin pozitif olması, etkilenmiş olan fetüsü gösterebilir. Bu iki sonuç da, her zaman kesin doğru değildir.
Çoğul gebeliklerde tarama testleri etkili değildir. Anne yaşı, Diyabet, Sigara içimi, Irk,
Tüp bebek gebeliği gibi faktörler bu testleri etkileyebilir. Bu testlerin en iyi belirleyebilme oranları dahi % 85-90'ı geçmemektedir. Test pozitif çıkarsa ne yapılmalıdır?
Eğer test pozitif ise, kesin tanı için fetal karyotip analizi önerilir. IVbeğin hücreleri amniyosentez veya CVS yöntemi ile (bebeğin rahim içine yapıştığı yerden alınan doku örneği) elde edilir ve bebeğin kromozom sayımlan yapılır. Kesin tanı bu şekilde yapılır.
Amniyosentez zamanı; 15-18. gebelik haftasıdır.
CVS zamanı ise ilk 3 aydır. Trizomi 18:
1 /8000 gebelikte görülür. Yine bu hastalığın tanısı da yukarıda geçen testletle konulur. Amniyosentezde;
Bebeğin kaybedilme riski %0,5-l arasındadır. Amniyosentez yapıldıktan sonra, fetal doku kültürü yapılır. Üç hafta gibi bir sürede, tel üşün genetik yapısına dair kesin bilgiler alınır.
Makalenin Kaynağı: Sağlıklı Hamilelik - Dr. Yavuz Furuncuoğlu
 |
